Najświętszego Serca Jezusowego

Parafia Rzymskokatolicka w Ełku

Wygląd zewnętrzny

 

Kościół Najświętszego Serca Jezusowego jest orientalny,tzn. jego oś biegnie od zachodu ku wschodowi. Ma on 46 m długości, 18 m szerokości i 17 m wysokości. Jego imponujące mury wykonane są z czerwonej cegły. Od strony północno-wschodniej kościół obudowany jest zakrystią, która przylega również do prezbiterium.

Samo prezbiterium, jakby przylepione do ściany wschodniej, wystającej ponad zwieńczenie dachu i zagłębiającej się w 5 kondygnacjach,zamknięte jest pięcioma bokami, uwypuklonymi dodatkowo przez 4 delikatne trójuskokowe skarpy przyporowe. Korpus nawowy od strony zewnętrznej nie wyróżnia się niczym nadzwyczajnym. W dolnej części, tuż nad cokołem imitującym kamień, którym obwiedziona jest całość budowli, widzimy wnęki po dawnych małych oknach.

Wraz z wyburzeniem drewnianego chóru w nawach bocznych przestały one spełniać swoją rolę, więc w 1955 roku zamurowano je. Pozostałe delikatne wnęki otynkowano i pomalowano. Białe pola, zamknięto ostrołukowo, dobrze harmonizują z czerwienią cegły murów. W górze ściany korpusu nawowego posiadają po 6 wysokich, smukłych, rozglifionych i zamkniętych ostrołukowo okien witrażowych.

Ściana frontowa jest zarazem częścią majestatycznej, czterokondygnacyjnej i zakończonej iglicą wieży. Ostatnia z kondygnacji wznosi się znacznie ponad pokrycie dachu, zazębiając się w 7 poziomach. Do wnętrza świątyni prowadzą 3 wejścia od strony zachodniej. Wejście główne posiada skromny portal wyrobiony w cegle oraz niszach po obu stronach współczesne figury świętych apostołów Piotra i Pawła, patronów Kościoła Powszechnego. Cechą charakterystyczną wejść bocznych są estetyczne , zakończone ostrołukowo i wsparte na 3 filarach podcienia.

Warto nadmienić, że w 1955 roku kościół miał jeszcze 2 inne wejścia od strony wschodniej, jedno w miejscu ołtarza Krzyża Świętego, drugie w miejscu ołtarza św. Antoniego Padewskiego. Niektóre informatory podają, że kościół nie posiada stylu. Dokładniejsza analiza wszystkich elementów jego architektury, zewnętrznych i wewnętrznych, pozwala jednak mimo wszystko zaliczyć go do grupy budowli bazylikowych pruskiego neogotyku.

 

 

 

 

Wnętrze kościoła

 

Po obejrzeniu kościoła z zewnątrz wchodzimy do jego wnętrza, które uderza majestatem , powagą i harmonią. Trójnawowy korpus, oddzielony od prezbiterium wysmukłym łukiem tęczowym, nosi cechy typowego neogotyku. Nawy oddzielone są od siebie 3 arkadami ostrołukowymi, wspartymi na 2 wielobocznych filarach.

We wnętrzu świątyni hierarchię akcentują różnice poziomów. Przesuwamy się w kierunku miejsca najwyżej położonego, do prezbiterium, gdzie stoi dwukondygnacyjny drewniany ołtarz główny. Ma on 11 metrów wysokości. Został wykonany przez Stefana Zawistowskiego z Ełku, według projektu znanego na Warmii i Mazurach malarza artysty Józefa Warzyńskiego.

Poświęcenie ołtarza miało miejsce 8 marca 1964 roku. Obie kondygnacje nastawy ołtarzowej podzielono są na niezależne pola złoconymi kolumnami o korynckim zwieńczeniu. W środkowym polu górnej kondygnacji, w dużej wnęce z pięknym retabulum, znajduje się rzeźbiona w drewnie figura Serca Pana Jezusa, naturalnej wielkości. W niewielkiej niszy lewego pola tej części nastawy znajduje się figura św. Augustyna, duchowego ojca zakonu kanoników regularnych, zaś podobnej niszy pola prawego – figura św. Krzysztofa, patrona kierowców i podróżujących. Figury wyszły z pracowni warszawskiego artysty rzeźbiarza Walichnowskiego. Wszystkie inne elementy dekoracyjne są dziełem rzeźbiarza amatora Jana Kalinowskiego z Ełku, współpracującego ze Stefanem Zawistowskim. Złocenia wykonali Piotr i Małgorzata Warzyńscy.

W dolnej kondygnacji uwagę przyciąga tabernakulum, a po jego bokach płaskorzeźby 2 aniołów w postawie modlitewnej. Tabernakulum, wsparte na marmurowej mensie, pochodzi z fundacji p. Gralów. Wykonane zostało w pracowni p. Uruszczaka w Krakowie. Dodatkowym elementem podkreślającym ciężar tej części ołtarza są herby Warmii oraz Kanoników regularnych laterańskich. Konstrukcję nastawy ołtarzowej od góry zamyka zwieńczenie z medalionem symbolu Trójcy Świętej, zaś od dołu antepedium z ornamentyką o treści eucharystyczno -roślinnej.

Przed opuszczeniem tego małego i jakby nieproporcjonalnego do wielkości korpusu nawowego prezbiterium, trzeba jeszcze rzucić spojrzenie na jego oryginalne sklepienie, witraże, które przetrwały czasy pożogi wojennej, i w końcu na nieźle wykonaną malaturę figuralną, przedstawiająca z jednej strony wizję św. Małgorzaty Marii Alacoque i z drugiej scenę Ukrzyżowania z Matką Bożą i św. Janem Apostołem. Pozostawiamy prezbiterium i zwracamy się ku korpusowi nawowemu.

Prezentację zaczniemy od opisu ołtarzy bocznych. Najstarszym z nich jest ołtarz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Pomysł jego budowy powstał w październiku 1958 roku, w kontekście wprowadzenia nieustającej nowenny w środy. Projekt przygotował Józef Warzyński. Wykonanie zlecono Stefanowi Zawistowskiemu, stolarzowi z Ełku. Złocenia wykonał Władysław Badowski z Krakowa. Ołtarz poświęcono 15 listopada 1959 roku. Drugim chronologicznie był ołtarz św. Antoniego Padewskiego. Wykonał go również Stefan Zawistowski- według projektu Józefa Warzyńskiego. Figurę Świętego z Dzieciątkiem na ręku rzeźbił Antoni Baran w Krakowie.

Dla upamiętnienia repatriacji polskiej ludności z Wileńszczyzny w 1957 roku, której znaczna liczba osiedliła się w Ełku i okolicy, w górnej kondygnacji tego ołtarza postanowiono umieścić także obraz Matki Bożej Ostrobramskiej, pokryty posrebrzanymi sukienkami. Poświęcenie ołtarza miało miejsce 6 czerwca 1960 roku. Dwa lata później, 11 listopada 1962 roku, bp Józef Drzazga poświęcił koleiny ołtarz boczny, dedykowany tym razem św. Józefowi. Ołtarz jest dziełem Warzyńskiego i Zawistowskiego. W nastawie umieszczono obraz Świętego w stylu bizantyjskim.

Ostatnim chronologicznie był ołtarz Krzyża Świętego. Podobnie jak wcześniejsze, projektował go p. Warzyński. Wykonawcą nastawy był p. Zawistowski. Złocistą panoramę Jerozolimy, którą umieszczono w płytkiej wnęce nastawy, rzeźbił Warzyński. Natomiast korpus ukrzyżowanego Chrystusa oraz stojące u stóp krzyża figury Matki Bolesnej i św. Jana Apostoła są dziełem artysty rzeźbiarza Kazimierza Schefera z Piekar Śląskich.

Ołtarze nie mają konkretnego stylu, chociaż nie można ich też zaliczyć do grupy tzw. dzieł sztuki współczesnej. Posiadają dość urozmaiconą ornamentykę symboliczno- roślinną, rzeźbioną w drewnie przez Jana Kalinowskiego. Natomiast w ich kolorystyce dominują : brąz i złoto. Po ołtarzach przyszedł czas, by zająć się ścianami. Zdobi je polichromia wykonana w 1955 roku. Autorem projektu był prof. Władysław Drapiewski z Pelplina. Bogaty ornament oparty na motywach ludowych sztuki kaszubsko- mazurskiej oraz elementy symboliki chrześcijańskiej, nawiązujące do sakramentów, prawd wiary i przykazań Bożych, w całości wykonał Józef Warzyński, uczeń prof. Drapiewskiego.

Malatura figuralna – sceny zaczerpnięte z Biblii i z życia świętych, zwłaszcza świętych polskich ( św. Jan Kanty; św. Kazimierz; św. Stanisław Kostka; św. Andrzej Bobola ; św. Stanisław Biskup; błog. Czesław Odrowąż ; błog. Kinga , św. Jadwiga Śląska)- jest dziełem Kazimierza i Leona Drapiewskich. W 1990 roku polichromia zastała odnowiona przez Piotra Warzyńskiego. Z polichromią i jej bogata kolorystyką łączy się piękno witraży. Projektowała je Helena Bożykowa z Łodzi. Wykonawcą były Krakowskie Zakłady Budowy Witraży ( dawniej Firma: „Żeleński”). Poświęcenia dokonał bp Józef Drzazga 7 czerwca 1970 roku. Koncepcja rysunku jest nowoczesna, ale w pełni realistyczna, kolorystyka żywa i dość urozmaicona. Tematem przewodnim jest miołosierdzie Boga względem człowieka. Są tu zatem sceny biblijne zaczerpnięte ze Starego oraz Nowego Testamentu.

Dla specyfiki artystycznej i estetycznej korpusu nawowego, obok ołtarzy bocznych, polichromii i witraży, ważne są także żyrandole, posadzka, stacje Drogi Krzyżowej,zwieszone w nawach bocznych i stolarka. Żyrandole instalowano w kwietniu 1954 roku. Wykonane zostały w pracowni ślusarstwa artystycznego p. Męcińskiego w Przemyślu. Zakładanie posadzki z marmuru kieleckiego rozpoczęto 1957 roku. Prace ukończono 7 lipca 1958 roku.

Stacje Drogi Krzyżowej, rzeźbione w drewnie są dziełem artysty Kazimierza Schefera z Piekar Śląskich. Instalowano je w 1966 roku. Stolarka zaś wyszła prawie w całości z warsztatu Stefana Zawistowskiego w Ełku. Projekty do niej wykonali Józef Warzyński i Sylwester Kwiatkowski. W 1960 roku została założona boazeria wzdłuż ścian bocznych, naw, a w przygotowanych w murze wnękach ustawiono konfesjonały; w 1976 roku wykonano 2 rzędy ławek, ozdobionych gustowną rzeźbą w stylu ludowym; w 1980 roku zrobiono ambonę, nieco później odrestaurowano chór muzyczny, na którym mieszczą się organy o 31 głosach z 1925 roku, wykonane w Hanowerze przez Firmę Furtwangler- Hammer.

Opuszczając kościół, warto jeszcze zatrzymać się w głównej kruchcie, by przyjrzeć się także płaskorzeźbie przedstawiającej herb zakonu kanoników regularnych laterańskich oraz stylowy krzyż i kropielnicę, wykonane w drewnie w 1984 roku przez Jana Kalinowskiego.

 

 

 

 

 

 

Kanonicy.pl